۲. انتخاب ماده ترمیمی در ضایعات کلاس V
انتخاب ماده ترمیمی در ضایعات کلاس V؛ کدام ماده برای ترمیم سرویکال بهتر است؟
مقدمه
ضایعات کلاس V (ضایعات سرویکال یا دهانه رحمی) از چالشبرانگیزترین ترمیمهای دندانپزشکی هستند. علت این چالشها، ترکیب عواملی مانند وجود لبه سیمانی با قدرت چسبندگی پایین، عوامل پوسیدگیزا و استرسهای مکانیکی ناشی از خمش دندان است. در این مقاله، با استناد به جدیدترین کارآزماییهای بالینی، عملکرد مواد مختلف رهایشدهنده یون را در این نوع ترمیمها مقایسه میکنیم
چالشهای اصلی ترمیم ضایعات کلاس V چیست؟
مشکلات مربوط به حاشیه سیمانی
لبه سیمانی(Cementum) دارای ساختاری با مقاومت چسبندگی بسیار پایینتر از مینا است. این مسئله، اصلیترین دلیل شکست زودهنگام ترمیمهای کلاس V محسوب میشود.
ایزوله کردن و کنترل رطوبت
نزدیکی ترمیم به لثه و ترشحات شیار لثهای، ایزولهسازی کامل را دشوار میکند. رطوبت باقیمانده میتواند باعث کاهش کیفیت چسبندگی و پوسیدگی ثانویه شود.
استرس پلیمریزاسیون
انقباض ناشی از پلیمریزاسیون کامپوزیتها، در این ناحیه با لبه سیمانی ضعیف، بیشترین خطر ریزنشت و حساسیت پس از ترمیم را ایجاد میکند.
مواد مورد بررسی در تحقیقات جدید
بر اساس مقالات معتبر منتشرشده در سالهای اخیر، سه گروه از مواد به عنوان گزینههای اصلی ترمیم کلاس V معرفی شدهاند
کامپوزیت تودهای (Bulk-fill)
این کامپوزیتها با امکان قرارگیری در ضخامتهای بالاتر (۴ تا ۵ میلیمتر) و کاهش تنش پلیمریزاسیون، انتخابی مناسب برای ترمیمهای عمیق هستند. تحقیقات نشان داده است که با رعایت پروتکل چسبندگی صحیح، عملکرد آنها قابل قبول است.
مواد آلکاسایت (Alkasite) مانند Cention Forte
این نسل جدید از مواد ترمیمی، ترکیبی از خواص زیستیفعال گلاس آینومر و استحکام کامپوزیت است. توانایی رهایش فلوراید، کلسیم و فسفات در کنار مقاومت مکانیکی مناسب، آنها را به گزینهای جذاب برای بیماران پرخطر تبدیل کرده است.
سمنت گلاس آینومر اصلاحشده با رزین (RMGIC)
این مواد با ارائه مزایای گلاس آینومر (چسبندگی شیمیایی و رهایش فلوراید) همراه با استحکام و قابلیت پلیمریزاسیون، برای دههها گزینه استاندارد بودهاند. نمونههای جدید مانند Fuji II LC همچنان عملکرد قابل قبولی دارند.
یافتههای کلیدی از کارآزماییهای بالینی
نتایج تحقیقات جدید نشان میدهد که:
- در صورت استفاده از پروتکل چسبندگی صحیح (به ویژه سیستمهای چسبنده نسل هفتم با قابلیت Self-Etch) هر سه گروه از مواد عملکرد بالینی قابل قبولی دارند.
- در کوتاهمدت (تا ۲ سال)، مزیت بالینی اضافی برای مواد رهایشدهنده یون نسبت به کامپوزیتهای تودهای با تکنیک صحیح چسبندگی، به اثبات نرسیده است.
- در بیماران پرخطر (با سابقه پوسیدگی متعدد و خشکی دهان)، مواد رهایشدهنده یون به دلیل خواص ضدپوسیدگی ذاتی، گزینه ارجح محسوب میشوند
مطالعه آزمایشگاهی؛ مقایسه میزان رهایش فلوراید
یک مطالعه آزمایشگاهی اخیر، میزان رهایش فلوراید و مهار پوسیدگی ثانویه را در سه ماده مقایسه کرده است.
| ماده | رهایش فلوراید (میکروگرم در میلیلیتر) | مهار پوسیدگی ثانویه (%) |
|---|---|---|
| Cention Forte | ۴.۲ (± ۰.۵) | ۷۸% |
| RMGIC (Fuji II LC) | ۵.۱ (± ۰.۶) | ۸۵% |
| Bulk-fill معمولی | ۰.۱ (± ۰.۰) | ۱۲% |
نکته: مواد خودچسبشونده (Self-adhesive) از جمله Cention Forte، در بسیاری از مطالعات رهایش فلوراید بالاتری نسبت به نمونههای چسبنده معمولی از خود نشان میدهند
دستورالعمل بالینی برای انتخاب بهترین ماده
بر اساس شواهد موجود، راهنمای زیر برای انتخاب ماده مناسب پیشنهاد میشود:
بیماران با ریسک پوسیدگی بالا
- گزینه اول: مواد آلکاسایت (Cention Forte, Activa)
- گزینه دوم: RMGIC (Fuji II LC, Photac Fil)
- دلیل: نیاز به خواص ضدپوسیدگی و رهایش یون
بیماران با ریسک پوسیدگی متوسط
- گزینه اول: کامپوزیت تودهای (Bulk-fill) با پروتکل چسبندگی کامل
- گزینه دوم: مواد رهایشدهنده یون
- دلیل: استحکام بیشتر و سادگی تکنیک
نکات کلیدی برای تمام ترمیمها
- ایزوله کامل با کاف دام (Rubber Dam)
- استفاده از چسبنده نسل هفتم با قابلیت Self-Etch برای کاهش حساسیت
- پلیمریزاسیون کافی با شدت نور مناسب (۱۰۰۰ mW/cm²)
نتیجهگیری
برای ترمیم ضایعات کلاس V، هیچ ماده واحدی بر دیگری برتری مطلق ندارد. انتخاب ماده باید بر اساس ریسک پوسیدگی بیمار، عمق ضایعه و تجربه بالینی دندانپزشک صورت گیرد. در بیماران با ریسک پوسیدگی بالا، استفاده از مواد رهایشدهنده یون به دلیل مزایای ضدپوسیدگی، منطقیترین انتخاب است.